Các doanh nghiệp Mỹ quy trách nhiệm cho AI trong gần 55.000 kế hoạch sa thải năm ngoái, tăng mạnh so với khoảng 17.000 cộng lại của hai năm trước.
Khi Kent Ha bị Intel cho thôi việc, anh chàng không mấy bất ngờ. Tâm lý đã được chuẩn bị trước, sau hàng loạt những đợt cắt giảm nhân sự trước đó.
“Nhóm chúng tôi bị ảnh hưởng rõ ràng”, Ha, ngoài 30 tuổi và sống tại Portland, bang Oregon, cho biết.
Trong suốt năm qua, phóng viên tờ Business Insider đã trò chuyện với hàng chục lao động trí óc vừa bị sa thải. Đa số đều băn khoăn: “Không biết vì sao mình mất việc?”. Những người không nhận thấy vấn đề gì về hiệu suất cá nhân đã đưa ra nhiều giả thuyết khác nhau: từ cắt giảm chi phí, “Great Flattening” (xu hướng tinh giản tầng nấc quản lý), cho tới việc tuyển dụng quá đà thời kỳ đại dịch. Nhưng có một câu hỏi lặp đi lặp lại: AI liệu có phải là thủ phạm?
Khi các công ty đổ tiền vào AI, vẫn chưa rõ công nghệ này sẽ thay thế hay tạo ra việc làm mới. Một số doanh nghiệp thẳng thắn thừa nhận mục tiêu là thay thế con người, nhưng nhiều công ty khác thì không nói rõ. Thay vào đó, họ sa thải nhân sự trong khi vẫn đầu tư mạnh cho AI, khiến người lao động tự nối các mảnh ghép.
Theo Challenger, các doanh nghiệp Mỹ quy trách nhiệm cho AI trong gần 55.000 kế hoạch sa thải năm ngoái, tăng mạnh so với khoảng 17.000 cộng lại của hai năm trước. Khi áp lực phải chứng minh hiệu quả đầu tư AI ngày càng lớn, các công ty có thể siết chặt tiêu chuẩn đánh giá hiệu suất, và cuối cùng loại bỏ những nhân sự không theo kịp.
Dẫu vậy, phần lớn doanh nghiệp vẫn tránh chỉ đích danh AI là nguyên nhân. Một người phát ngôn của Microsoft từng nói với Business Insider rằng công ty tập trung giảm tầng quản lý và tinh gọn quy trình. Amazon cũng viện dẫn hiệu quả và văn hóa doanh nghiệp làm lý do cho các đợt cắt giảm.
Liên quan đến đợt sa thải ảnh hưởng tới Ha, người phát ngôn của Intel cho biết công ty đang “thực hiện các bước để trở nên tinh gọn hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn”.
Những lao động cố gắng giải mã vai trò của AI trong việc mất việc của mình không chỉ để nguôi ngoai cú sốc; họ còn muốn đánh giá chính xác những gì đang chờ đợi trong thị trường lao động hiện nay. Để tồn tại trong tương lai do AI dẫn dắt, họ hiểu rằng có thể phải học kỹ năng mới và tìm kiếm vai trò mới. Điều họ muốn biết là liệu tương lai đáng sợ mà họ lo lắng đã thực sự đến hay chưa.
Khi Joe Friend biết mình cùng hàng nghìn người khác tại Microsoft sẽ bị mất việc, ông nói mình “không quá bất ngờ về điều này”, chỉ là không nghĩ bản thân lại nằm trong số đó.
Friend, ngoài 60 tuổi và sống tại bang Washington, từng là giám đốc quản lý sản phẩm, phụ trách một nhóm chín người. Ông thấy nhiều suy đoán trên mạng rằng các đợt cắt giảm có liên quan đến năng suất tăng nhờ AI của Microsoft, rằng AI đã “nuốt chửng” công việc của con người. Tuy nhiên, ông cho biết chưa thấy bằng chứng rõ ràng cho thấy AI thực sự nâng cao năng suất ở mức đáng kể, và nghi ngờ rằng việc sa thải chủ yếu nhằm giải phóng nguồn tiền cho các khoản đầu tư đó.
“Tôi nghĩ đây là những đợt cắt giảm để bù đắp cho chi phí khổng lồ đang đổ vào hạ tầng AI,” ông nói. “Theo nghĩa đó, AI đã ‘ăn’ công việc của bạn, nhưng không phải vì AI tạo ra năng suất cao hơn.”
